सधैं तन्नेरी
ओम बानियाँ
ओम बानियाँ
हेल्थ फस्र्टले जेष्ठ नागरिकहरुका लागि हेल्थ शिविर आयोजना गरेको थियो । हेल्थ शिविरको प्रमुख आर्कषण डा. कोर्टेक्स थिए । त्यसैले पनि शिविरमा जेष्ठ नागरिकहरुको खचाखच भीड थियो । सहभागी सबै चर्चित चिकित्सक डा. कोर्टेक्सलाई सुन्न आत्तुर थिए । उद्घोषकको आमन्त्रणसँगै डा. कोर्टेक्स मंचमा पुगे । सहभागीहरु उठेर उनको स्वागत गरे । डा. कोर्टेक्सले नमस्कार गर्दै भने, ‘सबै आमाबुबाहरुमा मेरो नमस्कार ।’ सहभागीहरुले पनि हात जोड्दै नमस्कार फर्काए र आआफ्नो ठाउँमा बसे । डा. कोर्टेक्स मुसुक्क हाँस्दै बोले, शुरु के बाट गरुँ ? जोकबाट गर्छु है ?’ सबैका कान ठाडा भए । एकादेशमा एउटा टोल थियो । त्यस टोलमा एकल बृद्ध पुरुष र एकल बृद्धा महिला पनि बस्थे । एक दिन एक विवाह भोजमा दुवै जना एउटै टेबुलमा आमुन्ने सामुन्ने परे । धेरै पटक दुबैका आँखा जुधे । बृद्धले साहस गरे र सोधे, के तिमीले मसँग विहे गर्छयौे ? वृद्धाले मुसुक्कै हाँस्दै भनिन्, गर्छु, पक्का गर्छु । पार्टी सकियो । दुबै जना आआफ्नो घर गए । घरमा पुगेपछि बृद्ध कन्फियुज भए, होइन उनले मसँग विवाह गर्छु भनिन् कि गर्दिन भनिन् ? मैले त बिर्सें । बृद्धलाई रातभरि निद्रा लागेन । बिहान हुने बित्तिकै उनी सरासर बृद्धाको घर गए । र, बृद्धालाई सोधे, हिजो मैले तिमीसँग विवाहको प्रस्ताव राख्दा तिमीले हुन्छ भनेकी थियौ कि हुन्न ? मैले त भुसुक्कै बिर्सिए छु । बृद्धाले टाउको कनाउँदै भनिन्, हुन्छ त भनेकी हँु, तर तिमीलाई भनेकी अरु कसैलाई भने मैले पनि बिर्सें ?’
सबै मरिमरि हाँस्न थाले । डा. कोर्टेक्स मन खोलेर हाँसेका जेष्ठ नागरिकहरु देखेर आनन्दविभोर भए र मुसुमुसु हाँस्दै बोले, ‘हाँस्न स्वास्थ्यका लागि निकै फाइदाजनक छ । जो मानिस हाँस्न र रुन सक्दैन ऊ विमार हुन्छ । त्यसैले मन खोलेर मजाले हाँस्ने गर्नुहोस् । पीर परे भित्री देखि रुनुहोस् । मन हल्का हुन्छ । शरीर स्वस्थ हुन्छ ।’ डा. कोर्टेक्सले चस्मा मिलाउँदै भने, ‘हो, मानिस जन्मिन्छ । जवान हुन्छ । बुढो हुन्छ । अनि मर्छ । यो प्राकृतिकको नियम हो । तर पनि मानिस सधैं जवान रहन चाहन्छन्, बुढो हुन चाहँदैनन् । ५०, ६० काटेर मानिसलाई बुढौलीले छुनु प्राकृतिको एक सामान्य प्रक्रिया भएता पनि कतिपय मानिस जवानीमा नै बुढो देखिन्छन् भने कतिपय ६० नागेर पनि जवान । यसको एक प्रमुख कारण हो, फ्रि रेडिकल्स । फ्रि रेडिकल्सका कारण थकान, सिरदर्द, सम्झना शक्तिको कमी, जोर्नी तथा मांशपेशीको दर्द, त्वचाको चाउरीपना, कपाल फुल्ने, नेत्रज्योतिको कमजोरी तथा रोगप्रतिरोधक क्षमताको कमी आदि जस्ता समस्याहरु पैदा हुन सक्दछ । मानिस जवानीमै बुढो देखिन थाल्दछ । त्यसैले आफ्नो स्वास्थ्य ठीक राख्न र असमयमा बुढौलीपना रोक्न फ्रि रेडिकल्सको कुप्रभावलाई रोक्नु पर्छ । हुनत् फ्रि रेडिकल्स र अक्सिडेसन स्टे«सबाट पर्णरुपमा मुक्त हुन सम्भव छैन । तर यसको प्रभावलाई कम गर्न भने सकिन्छ । एन्टी अक्सिडेन्टस्ले फ्रि रेडिकल्सको प्रभावबाट कोशहरुलाई बचाउने कार्य गर्छ । त्यसैले स्वास्थ्य रहन एन्टी अक्सिडेन्टयुक्त आहार सेवन गर्न जरुरी हुन्छ ।’
--------------------
डा. कोर्टेक्स अगाडि बोले, ‘एन्टी अक्सिडेन्टले फ्रि रेडिकल्सलाई नष्ट
गर्ने कार्य गर्छ । एन्टी अक्सिडेन्टले आफ्नो इलोक्ट्रोन दिएर छिनाछपटी
बन्द गराउँछ । एन्टी अक्सिडेन्टको प्रमुख विशेषता के छ भने यसले आफ्नो
इलोक्ट्रोन दिएर पनि शान्त रहन्छ, फ्रि रेडिकल्समा परिवर्तन हुदैन ।
वास्तवमा एन्टी अक्सिडेन्टले फ्रि रेडिकल्सको सफाइ गर्ने कार्य गर्छ ।
एंटी–अक्सिडेंटले फ्री रेडिकलको हानीकारक प्रभावलाई खत्म गरेर शरीरलाई
सुरक्षा प्रदान गर्दछ, बुढयौलीलाई रोक्दछ । त्यसैले त यसलाई यौवनको झरनाको
उपमा दिइएको हो । हाम्रो शरीरमा प्राकृतिक रूपमा नै एंटी अक्सिडेंट
उपस्थिति हुने भएता पनि भोजनद्वारा पनि यो प्राप्त हुने गर्दछ । । केरोटिन,
भिटामिन सी, भिटामिन ई तथा सिलेनियम, यी चार पदार्थहरू नै एंटी–अक्सिडेंट
हुन् ।
भिटामिन ईः
भिटामिन ई सोल्युबल एंटी अक्सिडेंट हो । यो फ्रि रेडिकल्सको चेन प्रक्रियालाई तोड्ने सर्वाधिक शक्तिशली एन्टी अक्सिडेंट हो । मुटुको धमनीमा कोलेस्ट्रोल जम्ने एक कारण फ्रि रेडिकल पनि हो । भिटामिन ईले यसलाई रोक्ने कार्य गर्छ । धमनीमा कोलेस्ट्रोल जम्नबाट बचाउँछ । बदाम, मंगफुली, सूर्यमुखीको बिज, जैतुन, पालक, ब्रोकली, मेवा, चुकंदर, शलगम, किवी तथा अंकुरित अन्न आदिमा पर्याप्त भिटामिन ई पाइन्छ ।
भिटामिन सिः
भिटानिम सि पानीमा घुलनशील एन्टीअक्सिडेंट हो । यसले विशेष गरेर प्रदूषण तथा धूमपानको धुँवाबाट उत्पन्न हुने फ्रि रेडिकल्सलाई खत्म पार्ने कार्य गर्छ । यसले भिटामिन ईलाई पुनः शक्ति दिने कार्य पनि गर्छ । जसले गर्दा क्यान्सर हुने सम्भावना कम हुन्छ । अमला, बेलाउती, मेवा, सुन्ततला, टमाटर, कागती, लहसुन आदि भिटामिन सिको स्रोतहरु हुन् ।’
पालुंगो पावरःडा. कोर्टेक्सले पानी पिउदै भने, ‘पालुंगोको बारेमा कति थाहा छ ? पालुंगो सुपरफुड हो । बुद्धिलाई तीब्र पार्ने तथा शरीरलाई तन्दुरुस्त राख्ने खाद्यन्नको रूपमा पालुंगो त प्रकृतिको वरदान नै हो । त्यो किनभने स्वस्थ शरीरको लागि यो भन्दा उपयुक्त अर्को हरियो सागतपात छैन । पालुंगोलाई विभिन्न तरिकाले सेवन गर्न सकिन्छ, सलादको रूपमा प्रयोग गर्न सकिन्छ, तरकारीको रूपमा पनि प्रयोग गर्न सकिन्छ, सुप बनाएर पनि पिउन सकिन्छ । कतिपय मानिसलाई पालुंगो त्यति स्वादिलो नलाग्न सक्दछ, तर यसको सेवनले मनलाई फ्रेस बनाउँछ, मस्तिष्कलाई ताकत दिन्छ । यो एउटा महत्वपूर्ण ब्रेन टनिक हो भन्ने कुरा पोषणविज्ञहरूले हालसालै प्रमाणित गरिदिएका छन् । त्यसैले हिजोआज विदेशमा पालुंगोको सेवन ह्वात्तै बढेको छ ।’
बुढयौली रोक्ने अन्नः
डा. कोर्टेक्स केही अगाडि बढेर बोले, ‘मानिसको शरीरका लागि अंकुरित अन्न त अमृत भोजन नै हो । शरीरशास्त्री भन्दछन् कि जबसम्म शरीरका कोषहरूको निर्माण तथा पुनर्निर्माण ठीक–ठीक रूपमा भैंरहन्छ, तबसम्म बुढ्यौली आउँदैन, शरीर युवा र मजबुत बनिरहन्छ । तर जब कोषहरूको निर्माण तथा पुनर्निर्माणको प्रक्रियामा विघ्न–वाधा पर्दछ, तब कोषहरूको निर्माण र पुनर्निर्माणको गति ढिलो तथा मन्द हुन पुग्दछ, तब शरीर बूढो तथा कमजोर हुन थाल्दछ । तर यदि भिटामिन ई, भिटामिन सी तथा कोलीन, यी तीन भिटामिनहरू पर्याप्त मात्रामा प्रतिदिन भोजनको माध्यमवाट शरीरलाई उपलब्ध हुन्छन् भने शरीरमा कोषहरूको निर्माण तथा पुनर्निर्माण प्रक्रिया ठीक ढंगबाट चल्दछ । जबसम्म यो प्रक्रिया ठीक–ठीक चल्दछ, तबसम्म बुढयौली आउँदैन । हो, प्रकृतिको नियम अनुसार बूढोपना निश्चित छ । त्यसैले बुढयौली आउँछ, तर यी भिटामिनहरू सवेन गर्ने हो भने ढिलो आउँछ । जस्तो कि ६० वर्षको बूढो पनि ४० वर्षको जवान जस्तो लाग्दछ ।’
अमृत फल अमलाः
डा. कोर्टेक्सले अमला देखाउँदै भने, यो फल चिन्नुहुन्छ ? यो अमला हो । यो समान्य फल होइन, एंटी–अक्सिडेंटको एक बेजोड स्रोत हो । वास्तवमा अमला एक सर्वोत्तम फल हो, प्रकृतिको वरदान हो । अमला भिटामिन सीको अनन्त भण्डार हो । एक दाना अमलामा १६ वटा केरा वा ३ दाना सुन्तलामा जति भिटामिन सी माइन्छ । यो दिव्य अमृत फलले हाड, दाँत र गिंजालाई मजबुत बनाउँछ, अनुहारको कान्ति बढाउँछ, कपाललाई पाक्न दिँदैन, नेत्रज्योति बढाउँछ, मस्तिष्कलाई ऊर्जा दिन्छ, मस्तिष्क शक्ति तथा स्मरण शक्ति बढाउँछ, बुद्धिलाई तीब्र बनाउँछ तथा शरीरमा बल–वीर्यको बृद्धि गराउँछ । यसले हाई ब्लड–प्रेशर, हृदय रोग, क्यान्सर, नपुंसकता, मन्दाग्नि, कब्जियत, स्नायु रोग, चर्म रोग, आँखाको रोग, कलेजो तथा मिर्गौलाको रोग, रक्त रोग, जण्डिस, टी.बी., पिसाब तथा हड्डीका रोगहरूलाई ठीक पार्न सहयोग गर्दछ । अमलाले आँखा, मस्तिष्क तथा कपाललाई निकै फाइदा गर्दछ । यसलाई रसायनको रूपमा पनि प्रयोग गरिन्छ ।’
-------------------
‘अमला त्रिदोषनाशक फल हो । अमलामा पाइने एंटी–अक्सिडेन्ट इन्जाइमले बुढोपनालाई रोक्दछ । अमलामा जति रोग–प्रतिरोधक, रक्त–शोधक तथा बल–वीर्यबद्र्धक तत्वहरू पाइन्छ, त्यति संसारको कुनै पदार्थ तथा औषधिमा पाइँदैन । वास्तवमा अमला सम्पूर्ण शरीरको कल्प (बोडी रिभाइभ) गर्ने यौवनको झरना हो । नियम अनुसार अमलाको सेवन गर्ने हो भने यसले कायाकल्प गर्दछ । पाको उमेरसम्म पनि यौवनलाई कायम राख्दछ । वास्तवमा अमला आई टनिक हो, ब्रेन टनिक हो, हर्ट टनिक हो, हेयर टनिक हो । त्यसैले स्वास्थ्यलाई ठीक राख्न कुनै न कुनै रूपमा प्रतिदिन १–२ वटा अमला सेवन गर्नु पर्दछ ।’ डा. कोर्टेक्सले अमला खाँदै भने, अमलालाई अनेकौं तरिकाले सेवन तथा प्रयोग गर्न सकिन्छ । जस्तैः चूर्णको रूपमा, काटेर सलादको रूपमा, अचार तथा मुरब्बाको रूपमा वा त्यसै पनि सेवन गर्न सकिन्छ । तर बिहानको नास्तामा २–४ वटा अमलाको मुरब्बा(जाम) सेवन गर्नु तथा राती सुत्ने बेलामा एक चम्चा अमलाको चूर्णमा दुई चम्चा मह मिलाएर एक गिलास दूधसँग सेवन गर्नु सर्वोत्तम हुन्छ । यसरी बाल्यकालदेखि नै कुनै न कुनै रूपमा यो सर्वशुलम अमृत फलको सेवन गर्ने हो शारीरिक तथा मानसिक, दुवै यौवन पाको उमेरसम्म पनि हृष्टपुष्ट रहन्छ ।’
--------------------
डा. कोर्टेक्सले पानी पिउँदै भने, आहा ! मुख नै गुलियो भयो ।’ टेबुलमा गिलास राख्दै भने, ‘एंटी अक्सिडेंटस् यस्ता तत्वहरू हुन्, जसले शरीरलाई सधैं हृष्टपुष्ट तथा युवा राख्नमा सहयोग गर्दछन् । एंटी अक्सिडेंटको यही गुणले गर्दा नै पोषणविद्हरूले एंटी अक्सिडेंटलाई यौवनको झरनाको उपमा दिने गर्छन् । त्यसैले आफ्नो स्वस्थ रहन, बुढौली रोकी यौवनलाई बरकरार राख्नको लागि भोजनमा प्रशस्त मात्रामा एंटी अक्सिडेंट्स सेवन गर्नुपर्दछ । गाजर, पालुंगो, आ“प, अमला, सुन्तला, मेवा, दूध, मक्खन, टमाटर, लहसुन, प्याज, का“क्रो, बदाम, ओख्खर, बन्दगोपी, सोयाबिन, रातो, पहे“लो, सुन्तला रंगका फलफूल तथा सागपातहरूमा बढी एंटी अक्सिडेंट पाइने गर्दछ । त्यसैले यस्ता खानेकराहरु सेवन गर्ने तथा नियमितरुपमा व्यायाम तथा योगासन आदि गर्ने हो भने बुढेसकालसम्म पनि शरीरलाई जवान तथा स्वस्थ राख्न सकिन्छ । ल त आजलाई यत्ति नै । सहभागी सबैलाई हार्दिक धन्यवाद ।’ सभाहल फेरि तालीको गडगडहाटले गुन्जियो । डा. कोर्टेक्स हात हल्लाउँदै मंचबाट बाहिरिए । (लेखक मनोविद तथा साइकोथेरापिष्ट हुन् ।)
